Kendisiyle ilk kez tanıştığı Yusuf Akçura’nın “Ne tahsil ediyorsun?” suâline “Felsefe tahsil ediyorum” cevabını veren Mehmet İzzet’e bu ünlü Türkçümüz şöyle der: “Bize filozof değil, demirci lâzım!”
Bu tavsiye karşısında ne diyeceğini bilemeyen zavallı Mehmet İzzet daha sonra şu itirafta bulunmaktan kendini alamayacaktır: “O zamandan beri, başkalarına felsefe’den bahsetmeye ne kadar heves duysam da yine biraz korkarım.”
Gerçekten de Cumhuriyet ideolojisinin -inşâ edildiği günden bu yana- filozoflarla pek işi olmadı. Her ideoloji gibi Cumhuriyet ideolojisi de hikmet’i değil demir’i önemsedi, ehl-i hikmet’e değil ehl-i demir’e rağbet etti. Belki de bu, tarihî zaruretlerden kaynaklanıyordu ya da modern siyasetin, hikmet’in gücünden ziyade demir’in gücüyle iş görmesinden.
(Dücane Cündioğlu / 08/03/2001)
Haydi başlayalım hikmet sahibi demircilerin marifetlerine.
🌍 Genel Gündem
“Star Wars diye bir film var” demek gibi olacak fakat kendimi tutamadım: “Grand Theft Auto” diye bir oyun var. 1998 tarihli ilk sürümünü Game Boy’da oynamıştım. Tepeden görünümlü, iki boyutlu, masum bir arcade örneğiydi. Sonrasında bir türe, kültüre ve hatta evrene dönüştü. Öyle ki oyun sektörünün standartlarını; dolayısıyla oyunseverlerin beklentilerini tanımlar hale geldi. Beşinci bölümü Eylül 2013’te piyasaya sürülen “GTA V” ile ilgili birkaç hatırlatma yapayım:- Oyunun geliştirilmesi 276 milyon dolara malolmuştu. (Gerekçesine yönelik iki örnek: Karakterlerin seslendirmesi Hollywood yıldızlarına yaptırıldı. Oyun 777 adet lisanslı şarkıya sahipti.)
- Toplamda 230 milyondan fazla satmıştı (350 milyonun üstünde satan Minecraft’tan sonra ikinci sırada).
- İlk 24 saatte üreticisine 815 milyon dolar gelir getirerek dünya rekoru kırdı. Sadece 3 günde 1 milyar dolar ciroya ulaştı.
- Beşinci bölümün 2023 itibariyla toplam cirosu 10 milyar dolar seviyesine erişti.
GTA konusu güzel, heyecanlı fakat Türkiye’deki oyunseverler için biraz ikircircikli. Oyunda cinsellik, küfür, şiddet gırla gittiğinden oynamayı geçtim, satılabilecek mi o bile belirsiz. Şimdiden 45 oyun çeşitli gerekçelerle erişim engelinde. Aralarında Rockstar Games’in iki başlığı da var. 1 Kasım’da yürürlüğe girecek oyunlara özel ek maddeyle oyun defterinin toptan kapanması da mümkün. “Oyun salonlarında GTA VI operasyonu” başlıklı ilk haberi merakla bekliyorum.
2022 yılında Polonya’daki bir arkeolojik kazıda boğazının üstüne orak ve ayak başparmağına üçgen asma kilit takılı halde gömülen bir kadın iskeleti bulunmuştu. Bu tuhaf defin şekli yüzünden ona “Pien Vampiri” lakabı verilmişti. Araştırmacılar kadının ölüm sebebini hala bulamadı. Fakat Küçük Buzul Çağı döneminde köyünde günah keçisi ilan edilerek öldürüldüğü sanılıyor.
https://substackcdn.com/image/fetch/$s%5F!hsgN!,f%5Fauto,q%5Fauto:good,fl%5Fprogressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F90d4241a-8ae1-4152-8401-2ea90c68e127%5F1200x900.jpeg
Ferrari’nin Apple’ın eski tasarımcısı Jony Ive imzalı “Luce” adlı ilk elektrikli otomobilinden eski sayılarda epey bahsetmiş ve görücüye çıktığında kafi miktarda kötülemiştim. Ferrari, 640 bin dolar fiyatlı serinin ilkini Sotheby’s ile açık artırmaya çıkarmıştı. Elbette satıldı. Haber şu: 40 MİLYON DOLARA! Biz o paraya iskender yerdik. (Müzayedenin lotunu incelerken resmen ağzımın suyu aktı.)
https://substackcdn.com/image/fetch/$s%5F!TqnZ!,f%5Fauto,q%5Fauto:good,fl%5Fprogressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F40fb0b6a-454a-415b-a815-ee6c95421f0e%5F1200x900.jpeg
Bu nasıl bir tasarım; her gördüğümde tepem atıyor.
Apple demişken; yapay zeka (YZ) odaklı yeni “Mac mini” ve “Mac Studio” serileri tanıtıldı. Mac mini, M6 ve M5 Pro seçeneklerine sahip. 12 çekirdekli M6, M4’e kıyasla yüzde 40 daha yüksek performans vaat ediyor. Mac Studio ise M5 Max ve M5 Ultra işlemcilerle yenilenmiş.. Mac mini’nin Türkiye’deki başlangıç fiyatı 60 bin, Mac Studio’nun ise 168 bin TL.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Bu hafta sosyal medya tarihine geçecek bir mahkeme süreci sonunda Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta, bağımlılık yapıcı mekanizmalarla gençlere zarar verdiğini bir bakıma kabul ederek 12,7 milyar dolara kadar tazminat ödemeyi taahhüt etti (daha da ilginci ”TikTok ve YouTube da yaparsa 5 milyar dolar daha öderim” dedi). Uzlaşma uyarınca Meta platformlarında kapsamlı değişiklikler yapacak. Bunlar arasında 18 yaşından küçük kullanıcılar için 2 saatlik kullanım sınırını varsayılan ayar olarak tanımlamak ve aşırı makyaj filtrelerini engellemek gibi bir dizi önlem var.TikTok da çocuk yaştaki kullanıcıların mahremiyetini ihlal ettiği gerekçesiyle aleyhinde açılan davada 400 milyon dolar tazminatı kabullendi.
Benim için Twitter hala Twitter fakat malum; platform ismini Elon Musk’ın satın almasının ardından X olarak güncelledi. Bu hafta daha enteresan bir gelişme oldu. “Operation Bluebird” adlı ABD merkezli bir girişim, “Twitter bunlardan vazgeçti” diyerek “twitter.now” adresinden meşhur kuş logosuyla yeni bir sosyal ağı kullanıma sundu. Olay elbette mahkemelik. Ve görünen o ki, yargıç da yeni Twitter’ın haklı olduğunu düşünüyor.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Teknoloji rekabetine yönelik ilginç ve yeni bir trendin ipucunu veren bir gelişmeyle başlayalım. Çinli Huawei, YZ veri merkezi kurmak için kolları sıvayan Mısır hükümetine 2 bin 8 adet Ascend işlemci içeren bir teklif sunarak projeye talip oldu. Süreçten haberdar olan ABD Dışişleri Bakanlığı ise Nvidia, AMD ve Microsoft’un yer alacağı bir karşı konsorsiyum oluşturmak üzere harekete geçti. Tesisi 12 ayda tamamlama taahhüdü veren Huawei ihaleyi alırsa, Ascend tabanlı ilk büyük ihracata imza atacak.Ek bilgi: ABD’nin elinde önemli bir koz da bulunuyor: 2023’ten beri Mısır’a gelişmiş yapay zekâ çipi ihracatı Amerikan hükümetinin lisansına tabi. Washington, “Çin’den alırsan gelecekte bizden hiç alamazsın” kartını masaya sürüyor. Aynı senaryonun 2025’te yaşandığı Malezya’da devreye giren ABD yönetimi Huawei’yi uzaklaştırmayı başarmıştı. Yeni nesil bir S-400 krizi değil mi bu?
İlginç araştırma haberleriyle bilinen 404 Media sitesi, ilk olarak Politico sitesinin tespit ettiği (İsrail hükümeti tarafından finanse edildiği ortaya çıkan) “Hanover Institute for Public Policy” adlı “düşünce kuruluşu”nu derinlemesine araştırmış. Kuruluş ne yapıyor derseniz; YZ botlarının ve arama motorlarının İsrail ve Filistin konularındaki yanıtlarını şekillendirmek için çok sayıda yanlı makale ve kaynak üretiyor. Üretilen içeriklerin hiçbirinde yazar ismi bulunmuyor. (Arama motorlarının SEO vardı. YZ için de artık AIO var.)
Son dönemde hiçbir hayırlı olayla gündeme gelmemiş olsa da Bill Gates teknoloji dünyasını okuma konusunda yetkinliğini koruyor. Bu hafta sitesinde yayımladığı makalede YZ’nin toplumsal etkileri konusundaki sessizliği şaşkınlık ve endişeyle karşıladığını belirtti. Gates, hükümetlerin çalışanları koruyacak yeni düzenlemeler geliştirmesini, şirketlerin YZ kullanım düzeyine göre vergilendirilmesini ve (kendi iddiasıyla) doğal bir pandeminin 50 katı büyüklüğünde bir riske dönüşen biyoterörizme yönelik önlemler alınmasını istiyor.
Ek bilgi: IMF’nin konuyla ilgili son raporu, YZ’nin dünya genelindeki mesleklerin yüzde 40’ını etkileyeceğini; gelişmiş ekonomilerde bu oranın yüzde 60 seviyesine ulaşacağını öne sürüyor.
Gates’in beklentisine hizmet edeceğinden endişeliyim fakat Aralık ayında ABD’de düzenlenecek G20 Liderler Zirvesi öncesinde teknoloji liderlerinin katılacağı özel bir bakanlar toplantısı gerçekleştirilecek. Katılımcılar arasında Nvidia CEO’su Jensen Huang, OpenAI CEO’su Sam Altman ve Tesla CEO’su Elon Musk da bulunacak. Umarım aşağıdaki performansı sergileyerek başlarlar.
Jensen Huang demişken; Nvidia ikinci çeyrek bilançosunu açıkladı. Buna göre gelir bir yıl öncesine kıyasla yüzde 106 artışla 96,2 milyar dolar olmuş. Gelecek mali yılda gelirlerinin yaklaşık yüzde 70 artacağını öngören şirketin hissesi bir anda yüzde 6,8 oranında yükseldi. Böylece değeri 300 milyar dolara yakın arttı. Bilançoya bakıldığında ne matematik ne de mantıkla açıklanabilecek bir fiyatlama oranı bu.
https://substackcdn.com/image/fetch/$s%5F!bQYq!,f%5Fauto,q%5Fauto:good,fl%5Fprogressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa29b70b2-2892-475b-a08a-46b2148239f7%5F1200x1200.jpeg
Belki bu grafik durumu
Ek bilgi: Nvidia ayrıca YZ modellerinin ortak platformu “Hugging Face” şirketini 12,9 milyar dolar bedelle satın alma kararıyla gündemde.
Bahsi geçmişken; Hugging Face, Fransız robotik girişimi “Pollen Robotics” ile birlikte “Microduck” adlı açık kaynaklı (yani programlayarak istediğiniz şekilde kullanabileceğiniz) ve elbette YZ destekli bir robot geliştirdi. 25 santimetre boyundaki ürün (Kasım ayında) 400 dolardan satışa çıkacak (Fakat yaşadığı sipariş patlamasıyla 6 ay ek bekleme süresi istiyor).
Aşağıdaki forma e-posta adresinizi yazarak bu bültene (ücretsiz) abone olabilirsiniz.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Robotlarla devam edelim. ABD merkezli “Nori Robotics” adlı girişim, bin 688 dolar gibi kendi kategorisinde gayet ulaşılabilir bir bedelle “Nori A3” adlı ev robotunu ön satışa çıkardı. Tanıtım videosunda sarsak bir hali var ancak yemek hazırlama yardımı, eşya toplama, getir-götür işleri, bulaşık makinesini doldurma, kıyafet katlama ve çöp boşaltma gibi birçok işin üstesinden gelme iddiasında. Üretilen ilk parti robotların tamamı satılmış. Şu aletlerin üç vakte kadar en az robot süpürge kadar yaygınlaşacağını bilmek bir parça ürperici.Bir de katil robotlar var. En düşündürücü örneği Çin merkezli “Photon Matrix” (bültenin sadık okuyucuları 206. sayıdan hatırlar). Düşündürücü çünkü insanların muhtemelen en çok öldürdüğü hayvan türüne odaklı: SİNEKLER! Bu yüzden yorumlaması kolay değil. Açık ya da kapalı alanda uçan sivrisinekleri LiDAR ile tespit ederek lazerle tek atışta buhar ediyor. Sitesindeki verilere göre insana zarar vermiyor (vereni başkaları satacak). Hava savunma sisteminin sineklere uyarlanmış hali de denebilir. Ucuz da sayılmaz. Bin seksen sekiz dolar.
🧑🚀 Göklerden Gelen Haberler
Bir diğer “hava savunması” haberi de Ukrayna’dan. Ukrayna savunma sanayii, Rusya’ya yönelik uzun menzilli hava saldırılarını geliştirmek üzere yüksek irtifada taşıdığı dronları havadan hedeflere bırakacak balonlar üstünde çalışıyor. (Ukrayna ordusu şimdiye dek askeri balonlarla Rusya’ya yönelik binden fazla operasyon gerçekleştirmiş.)https://substackcdn.com/image/fetch/$s%5F!v6eA!,f%5Fauto,q%5Fauto:good,fl%5Fprogressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb14310e-79c2-499a-85b5-9be49a98b124%5F900x506.jpeg
İsveçli savunma şirketi Saab ise insanlı savaş uçaklarıyla birlikte görev alacak süpersonik (sesten hızlı) dron geliştirdi. “A3-001” kodlu prototip, (ABD üretimi) General Electric F414 turbofan motoru kullanıyor.
https://substackcdn.com/image/fetch/$s%5F!8YV1!,f%5Fauto,q%5Fauto:good,fl%5Fprogressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F016b1627-6042-4923-9df3-f813d58d1eec%5F1200x800.jpeg
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
https://bulten.mserdark.com/p/dunya-halleri-266
